Przedszkolne placówki integracyjne - co warto wiedziec?

Przedszkola integracyjne odgrywają ważną rolę w systemie edukacji, odpowiadając na potrzebę tworzenia przestrzeni, w której dzieci o zróżnicowanych możliwościach rozwojowych mogą wspólnie uczyć się i funkcjonować. Model ten opiera się na założeniu, że wychowanie przedszkolne powinno uwzględniać indywidualne potrzeby dzieci, jednocześnie realizując cele edukacyjne i wychowawcze określone w podstawie programowej. Placówki te funkcjonują na podstawie regulacji prawnych, które precyzują zasady organizacji pracy, skład kadry pedagogicznej oraz warunki przyjmowania dzieci. Obok przedszkoli integracyjnych istnieją również oddziały integracyjne w placówkach ogólnodostępnych, co pozwala na elastyczne dostosowanie form kształcenia do potrzeb lokalnych społeczności.

Przedszkola integracyjne oraz oddziały integracyjne – charakterystyka i podstawowe różnice

W polskim systemie edukacji funkcjonują zarówno przedszkola integracyjne, jak i oddziały integracyjne działające w przedszkolach ogólnodostępnych. Obie formy zakładają wspólne kształcenie dzieci zdrowych, rozwijających się typowo oraz dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w różnych stopniach niepełnosprawności ruchowej lub intelektualnej, przy zapewnieniu odpowiednich warunków organizacyjnych i kadrowych.  Przedszkole integracyjne to placówka, w której wszystkie oddziały/grupy mają charakter integracyjny, a organizacja pracy oraz zatrudnienie specjalistów są ukierunkowane również na potrzeby dzieci
z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Oddziały integracyjne stanowią natomiast wyodrębnione grupy w przedszkolach ogólnodostępnych i obejmują jedynie część dzieci uczęszczających do danej placówki. Z takim oddziałem mamy do czynienia, jeśli co najmniej jedno dziecko w grupie posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Podstawowa różnica pomiędzy tymi formami dotyczy zakresu ich funkcjonowania: w przedszkolu integracyjnym określony model organizacyjny obejmuje całą placówkę, natomiast w przypadku oddziałów integracyjnych dotyczy on wyłącznie wybranych grup.

Regulacje prawne i zasady funkcjonowania przedszkoli i oddziałów integracyjnych

Podstawy prawne funkcjonowania przedszkoli integracyjnych określa przede wszystkim Ustawa Prawo Oświatowe oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej, które wskazują zarówno sposób organizacji pracy placówki, jak i wymagania dotyczące liczebności grup, kwalifikacji nauczycieli oraz modyfikacji programu zajęć, tak aby odpowiadał potrzebom dzieci z różnymi trudnościami rozwojowymi. Natomiast zasady funkcjonowania oddziałów integracyjnych określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. W wyżej wymienionych aktach prawnych znajdziemy informacje dotyczące:

• Liczebności grup: w niepublicznych przedszkolach integracyjnych i oddziałach integracyjnych liczba dzieci nie jest ograniczona limitami, natomiast zazwyczaj wzorują się one na regulacjach dotyczących publicznych placówek, aby zapewnić dzieciom komfort i bezpieczeństwo. Paragraf 6 ust.1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli wskazuje, że maksymalnie do oddziału integracyjnego w placówkach publicznych może uczęszczać 20 dzieci, przy czym dzieci niepełnosprawnych może być nie więcej niż 5. Dopuszcza się zwiększenie liczby uczniów niepełnosprawnych o 2 w przypadkach o których mowa w § 6 ust.2, czyli w momencie, gdy dziecko otrzyma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w trakcie roku szkolnego.
• Proporcji dzieci z orzeczeniem: w oddziale integracyjnym musi znajdować się co najmniej jedno dziecko posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
• Specjalnie wykwalifikowanej kadry i specjalistów: W każdej grupie integracyjnej, obok nauczyciela wychowania przedszkolnego, pracuje nauczyciel wspomagający lub pedagog specjalny. Jego zadaniem jest nie tylko indywidualne wsparcie dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, ale również aktywny udział w planowaniu i realizacji zajęć edukacyjnych wspólnie z innymi nauczycielami. Nauczyciel wspomagający współpracuje z innymi specjalistami, dostosowuje metody pracy do możliwości psychofizycznych dzieci oraz – w zależności od potrzeb – może prowadzić zajęcia ukierunkowane na rozwój funkcji poznawczych, emocjonalnych i społecznych. Uzupełnieniem pracy zespołu pedagogicznego jest zapewnienie dzieciom dostępu do specjalistów, takich jak psycholog, logopeda czy terapeuta, którzy wspierają rozwój dziecka zgodnie z jego indywidualnymi potrzebami.
• Rekrutacji: Nabór do oddziałów integracyjnych w przedszkolach ogólnodostępnych przebiega z uwzględnieniem dwóch odmiennych zasad. Dzieci bez orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego uczestniczą w rekrutacji na takich samych zasadach jak kandydaci do oddziałów ogólnodostępnych, zgodnie z obowiązującymi przepisami. W przypadku dzieci posiadających orzeczenie, kluczowe znaczenie mają zalecenia w nim zawarte oraz możliwości organizacyjne placówki, w tym liczba dostępnych miejsc w oddziale integracyjnym. Decyzję o przyjęciu dziecka podejmuje dyrektor przedszkola, w porozumieniu z rodzicami, kierując się indywidualnymi potrzebami dziecka oraz jego możliwościami psychofizycznymi.
• Dostosowanie programu: zajęcia w grupie integracyjnej są realizowane zgodnie z zaleceniami zawartymi w orzeczeniach dzieci, tak aby odpowiadały ich indywidualnym potrzebom rozwojowym i edukacyjnym. Placówka zapewnia odpowiednie warunki do kształcenia, a także dostęp do specjalistycznych pomocy dydaktycznych oraz materiałów.

Przestrzeganie tych zasad ma na celu stworzenie środowiska sprzyjającego rozwojowi dzieci zdrowych oraz dzieci z trudnościami rozwojowymi, umożliwiającego im wspólne uczestnictwo w zajęciach i bezpieczne zdobywanie doświadczeń edukacyjnych.

Czy każde przedszkole może otworzyć oddziały integracyjne?

Co do zasady każde przedszkole (publiczne i niepubliczne) może utworzyć oddziały integracyjne, o ile spełni wymogi formalne. Utworzenie oddziału integracyjnego w przedszkolu nie jest równoznaczne z przekształceniem placówki w rozumieniu przepisów prawa oświatowego. Oznacza to, że rozpoczęcie działalności oddziału integracyjnego nie wymaga przeprowadzenia procedur właściwych dla zmiany typu placówki, takich jak wcześniejsze informowanie rodziców czy uzyskanie opinii kuratora oświaty. Nie zwalnia to jednak przedszkola z obowiązku dopełnienia określonych formalności organizacyjnych. Jednym z kluczowych elementów jest zatrudnienie wymaganej kadry oraz wprowadzenie zmian w statucie przedszkola. Dokument ten powinien uwzględniać organizację oddziałów integracyjnych, zasady realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego, a także zakres wsparcia specjalistycznego. Statut może również regulować zasady współpracy z rodzicami dzieci uczęszczających do oddziałów integracyjnych. Zmiany organizacyjne powinny zostać odzwierciedlone także w arkuszu organizacji przedszkola. Dotyczy to w szczególności liczebności oddziałów oraz uwzględnienia w strukturze placówki nauczycieli wspomagających, pedagogów specjalnych, specjalistów oraz – w razie potrzeby – pomocy nauczyciela. W przypadku funkcjonujących już przedszkoli procedura zmiany statutu inicjowana jest przez radę pedagogiczną, która przygotowuje projekt zmian i przedstawia go do uchwalenia właściwemu organowi. Jeżeli utworzenie oddziału integracyjnego wymaga wykorzystania dodatkowych sal lub pomieszczeń, placówka musi zadbać, aby spełniały one wymagania BHP i zapewniały bezpieczeństwo dzieci. Nie trzeba natomiast w związku z tym uzyskiwać osobnych opinii sanepidu czy straży pożarnej, o ile nie zachodzą inne prawne przesłanki wymagające takich dokumentów. Po wprowadzeniu zmian placówka ma obowiązek w ciągu 14 dni zgłosić aktualizacje do organu prowadzącego ewidencję przedszkoli, przedkładając zaktualizowany statut i wskazując nowe pomieszczenia dydaktyczne, jeśli zostały włączone do organizacji zajęć.

Podsumowanie

Oddziały i przedszkola integracyjne tworzą przyjazną przestrzeń, w której każde dziecko może rozwijać swoje umiejętności w zgodzie ze swoimi potrzebami. Takie rozwiązania wspierają wszechstronny rozwój, ułatwiają współpracę dzieci o różnych możliwościach oraz umożliwiają lepsze wykorzystanie zasobów placówki. Aby ułatwić codzienną pracę nauczycieli i zapewnić rodzicom bieżący dostęp do informacji, warto korzystać z dziennika elektronicznego ELF EDU®. System pozwala na bieżącą komunikację między przedszkolem a rodzicami, wspierając skuteczną i przejrzystą edukację.

Źródła:

1.     Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

2.     Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli

3.     Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym

‍