Nauczyciele specjaliści – fundament wsparcia uczniów o szczególnych potrzebach edukacyjnych

Wspieranie uczniów w ich rozwoju edukacyjnym i emocjonalnym to jedno z kluczowych zadań współczesnej oświaty. Złożoność problemów, z jakimi zmagają się dzieci i młodzież, wymaga obecności wykwalifikowanych specjalistów, którzy potrafią odpowiednio zareagować na ich potrzeby. Nauczyciele specjaliści pełnią dziś istotną rolę nie tylko w pracy z uczniami, ale także we współpracy z rodzicami i nauczycielami, tworząc spójny system wsparcia. W artykule przybliżamy zasady ich zatrudniania, określone przepisami prawa oraz przedstawiamy zakres zadań, jakie realizują w codziennej pracy.

1. Podstawy prawne zatrudniania nauczycieli specjalistów

Zatrudnianie nauczycieli specjalistów w placówkach oświatowych jest regulowane przez:

·      Ustawę z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela;

·      Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolach, szkołach i placówkach.

Nauczyciele specjaliści to osoby, które posiadają specjalistyczne wykształcenie i umiejętności w pracy z uczniami, którzy wymagają szczególnego wsparcia. Ich rola skupia się na dostosowywaniu procesu nauczania do indywidualnych potrzeb uczniów, którzy mają trudności w nauce, zaburzenia rozwojowe czy inne specyficzne potrzeby. W skrócie – to osoby, które pomagają uczniom pokonać bariery, które mogłyby utrudniać im pełne uczestnictwo w edukacji. Do nauczycieli specjalistów zaliczamy: psychologów, pedagogów, pedagogów specjalnych, logopedów oraz terapeutów pedagogicznych.

2. Etaty nauczycieli specjalistów

Zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi zatrudniania nauczycieli specjalistów w placówkach oświatowych, liczba etatów tych nauczycieli jest uzależniona od liczby dzieci i uczniów w danej placówce. Przepisy określają minimalną liczbę etatów dla nauczycieli specjalistów, która musi zostać zapewniona w celu odpowiedniego wsparcia uczniów.

W myśl art. 42d ust. 3 Karty Nauczyciela minimalny wymiar etatów przewidziany dla nauczycieli specjalistów wynosi

·      „2 etaty, które powiększa się o 0,2 etatu na każdych kolejnych 100 dzieci lub uczniów - jeżeli liczba dzieci lub uczniów przekracza 100;

·      1,5 etatu - jeżeli liczba dzieci lub uczniów przekracza 50 i nie przekracza 100;

·      1 etat - jeżeli liczba dzieci lub uczniów przekracza 40 i nie przekracza 50;

·      0,8 etatu - jeżeli liczba dzieci lub uczniów przekracza 30 i nie przekracza 40;

·      0,6 etatu - jeżeli liczba dzieci lub uczniów przekracza 20 i nie przekracza 30;

·      0,4 etatu - jeżeli liczba dzieci lub uczniów przekracza 10 i nie przekracza 20;

·      0,25 etatu - jeżeli liczba dzieci lub uczniów wynosi od 1 do 10.”

Warto podkreślić, że w przypadku przedszkola, szkoły lub zespołu, gdzie liczba dzieci lub uczniów przekracza 50, minimalna liczba etatów pedagogów specjalnych oraz psychologów wynosi co najmniej 25% łącznej liczby etatów nauczycieli specjalistów. Celem tych regulacji jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia dzieciom z różnymi potrzebami edukacyjnymi i rozwojowymi. Liczbę dzieci, na podstawie której ustalana jest minimalna liczba etatów, oblicza się według stanu na dzień 1 września każdego roku szkolnego, przy czym do łącznej liczby etatów nie wlicza się nauczycieli dodatkowo zatrudnionych do współorganizowania kształcenia integracyjnego oraz kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem.

3. Rodzaje zadań spoczywających na poszczególnych specjalistach

Pedagog i psycholog w placówkach oświatowych zajmują się przede wszystkim rozpoznawaniem potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, diagnozowaniem ich możliwości oraz identyfikacją przyczyn trudności w nauce i funkcjonowaniu. Analizują sytuacje wychowawcze, udzielają wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, prowadzą działania profilaktyczne dotyczące problemów dzieci i młodzieży oraz wspierają rozwój uczniów z zaburzeniami. Reagują w sytuacjach kryzysowych, prowadząc interwencje i mediacje, a także współpracują z nauczycielami i rodzicami w celu rozwijania potencjału uczniów oraz skutecznego rozwiązywania problemów.

Zadania pedagoga specjalnego obejmują współpracę z nauczycielami, wychowawcami, rodzicami i uczniami w zakresie zapewnienia aktywnego uczestnictwa uczniów w życiu placówki, diagnozy ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych, rozwiązywania problemów dydaktycznych, ustalania odpowiednich warunków do nauki oraz dostosowania metod pracy. Ponadto pedagog współpracuje z zespołem w opracowywaniu indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych, wspiera nauczycieli w pracy z uczniami, udziela pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz proponuje działania doskonalące dla nauczycieli.

Logopeda zajmuje się diagnozą logopedyczną, w tym realizacją badań przesiewowych mających na celu ocenę mowy oraz rozwoju językowego uczniów. Ponadto prowadzi zajęcia logopedyczne, a także udziela konsultacji i porad dla rodziców i nauczycieli w zakresie wspomagania rozwoju mowy oraz eliminowania zaburzeń językowych. Do jego obowiązków należy także realizowanie działań profilaktycznych, które mają na celu zapobieganie problemom komunikacyjnym, w ścisłej współpracy z rodzicami. Logopeda współpracuje także z nauczycielami i innymi specjalistami, pomagając w identyfikacji indywidualnych potrzeb rozwojowych uczniów oraz wspierając w świadczeniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Do zadań terapeuty pedagogicznego należy przeprowadzanie diagnostyki uczniów z zaburzeniami rozwojowymi i trudnościami w nauce, identyfikowanie czynników utrudniających ich aktywne uczestnictwo w życiu przedszkola, szkoły, prowadzenie zajęć korekcyjno-kompensacyjnych i innych działań terapeutycznych, inicjowanie działań profilaktycznych we współpracy z rodzicami oraz wspieranie nauczycieli i specjalistów w identyfikacji indywidualnych potrzeb uczniów i udzielaniu im wsparcia psychologiczno-pedagogicznego.

Podsumowanie

Zatrudnianie nauczycieli specjalistów w placówkach oświatowych jest niezbędne dla budowania skutecznego systemu wsparcia uczniów z różnymi potrzebami edukacyjnymi. To właśnie oni odpowiadają za rozpoznawanie trudności uczniów oraz dostosowywanie metod nauczania, co przekłada się na lepsze wyniki oraz rozwój dzieci.

Źródła:

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U.2024.986).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U.2023.1798).

‍