Jak uczyć dzieci samodzielności bez presji i stresu

Samodzielność to jedna z tych umiejętności, która nie tylko ułatwia codzienne funkcjonowanie dziecka, ale także wpływa na jego rozwój emocjonalny, społeczny i poznawczy. W przedszkolu dzieci uczą się nie tylko liczyć, malować czy śpiewać-  uczą się również radzenia sobie w różnych sytuacjach bez ciągłej pomocy dorosłych. Jednakże droga do samodzielności nie zawsze jest łatwa - ani dla dziecka, ani dla dorosłego. Jak wspierać dziecko w tym procesie, nie wywołując stresu czy presji?

Czym właściwie jest samodzielność dziecka?

Samodzielność nie oznacza, że dziecko ma robić wszystko „same”. To raczej umiejętność stopniowego przejmowania odpowiedzialności za proste czynności, podejmowania prób oraz uczenia się na własnych doświadczeniach. W przedszkolu samodzielność to nie tylko ubieranie się czy jedzenie, ale także radzenie sobie z emocjami, porządkowanie po zabawie czy proszenie o pomoc. Dziecko rozwija się w swoim tempie, a zadaniem nauczycieli i rodziców jest stworzenie mu do tego bezpiecznej przestrzeni.

Sprawdzone sposoby na wspieranie samodzielności bez stresu

• Dawanie dziecku czasu na działanie- pośpiech jest wrogiem samodzielności. Warto zaplanować poranne wyjście tak, by nie trzeba było wszystkiego robić „za” dziecko, tylko dać mu szansę spróbować.
• Chwalenie za próbę, nie tylko za efekt- ważne, by zauważać i doceniać wysiłek, nawet jeśli dziecku nie wszystko się uda. Słowa w stylu „Widzę, że bardzo się starałeś!” budują motywację i poczucie wartości.
• Dopasowanie oczekiwań do wieku i możliwości- samodzielność rozwija się etapami. Dobrze jest wspierać ją małymi krokami: samodzielne zdjęcie bluzy, schowanie kapci do szafki, nalanie sobie wody do kubka.
• Umożliwianie podejmowania decyzji- pozwolenie dziecku na wybór, uczy odpowiedzialności i rozwija sprawczość. Ważne, by były to wybory realne, ale bezpieczne.
• Przewidywalny plan dnia- dziecko dużo prościej odnajduje się w codzienności w której  jest świadome co je czeka. Stały rytm dnia i znane zasady wspierają samodzielne podejmowanie działań.
• Zamiana pomocy na wspieranie- dziecko uczy się w działaniu, a nie w wyręczaniu. Nasza obecność ma dawać poczucie bezpieczeństwa, nie przejmować kontrolę.

Podsumowanie

Samodzielność to efekt wielu drobnych doświadczeń, prób i zachęt. Dziecko, które może działać we własnym tempie, czuje się bezpieczne i ma większą motywację do nauki nowych rzeczy. To właśnie te codzienne, drobne kroki kształtują w dziecku pewność siebie i gotowość do podejmowania wyzwań w przyszłości. Dajmy szansę na próby, błędy i sukcesy.

Źródła:

Małek A., Naucz mnie samodzielności. Wypisy z dzieł Marii Montessori, Warszawa 2023.

Sikorska I., Rozwój dziecka w przedszkolu. Stymulujące wartości wybranych systemów edukacyjnych, Kraków 2010.

Płóciennik E., Radzikowska D., Nauczyciel wczesnej edukacji kreatorem środowiska edukacyjnego dziecka, Łódź 2016.

Nijakowska M., Samodzielność dzieci w wieku przedszkolnym- jak ją rozwijać? https://ipm3kutno.wikom.pl/uploads/5e28c152679e6/pages/20/content/samodzielno%C5%9B%C4%87%20dzieci%20w%20wieku%20przedszkolnym.pdf ( dostęp: 23.06.2025).

‍