Emocje pod kontrolą– jak rozwijać inteligencję emocjonalną u maluchów

EMOCJE NA START

        Współczesny świat oferuje dzieciom coraz więcej możliwości rozwoju, jednocześnie zachęcając je do podejmowania ambitnych wyzwań już od najmłodszych lat. Umiejętność rozpoznawania i wyrażania emocji staje się równie ważna, jak nauka pisania czy liczenia. Inteligencja emocjonalna, choć często kojarzona z dorosłością, kształtuje się już w dzieciństwie i ma ogromny wpływ na rozwój społeczny, relacje z rówieśnikami, a nawet przyszłe sukcesy edukacyjne. Skoro jest to tak ważne, dlaczego nie zacząć wspierać tej sfery już u maluchów? Pokaż swojemu dziecku, jak radzić sobie z trudnymi emocjami, rozpoznawać uczucia innych i wyrażać siebie w sposób bezpieczny i akceptowalny. W tym artykule przyjrzymy się prostym, codziennym sposobom, które mogą pomóc rodzicom i opiekunom rozwijać emocjonalną dojrzałość dziecka od najmłodszych lat.

ZROZUM, CO ODCZUWASZ

        Ale czym tak naprawdę jest ta tytułowa inteligencja emocjonalna? To zdolność rozpoznawania, rozumienia i adekwatnego reagowania na emocje własne oraz innych. Definicja wydaje się banalna, ale zastanów się – czy nie łatwiejsze byłoby Twoje życie gdybyś mógł lepiej panować nad swoimi odczuciami i nie dawał się przysłowiowo „ponieść emocjom”, szczególnie tym trudnym? Rozwój tego rodzaju inteligencji rozpoczyna się już w pierwszych miesiącach życia. Niemowlę, doświadczając troski, spokoju i przewidywalnych reakcji opiekunów, uczy się podstaw regulacji emocjonalnej. W miarę rozwoju języka i świadomości siebie dziecko zaczyna lepiej rozpoznawać swoje emocje, nazywać je i wyrażać w sposób coraz bardziej zrozumiały dla otoczenia. Wczesne dzieciństwo to okres, w którym reakcje emocjonalne są silne i często jeszcze trudne do kontrolowania. To naturalny etap – zadaniem dorosłych nie jest ich tłumienie, lecz wspieranie dziecka w ich rozumieniu i przeżywaniu. Kluczowe staje się wówczas dostarczanie odpowiedniego wzorca – spokojnych reakcji, akceptacji emocji dziecka oraz nazywania ich w codziennych sytuacjach. Dzięki temu maluch zyskuje podstawy do rozwijania empatii i samoregulacji.

PRAKTYCZNE RZECZ UJMUJĄC

        Rozwijanie inteligencji emocjonalnej u dzieci nie wymaga skomplikowanych narzędzi ani specjalistycznych szkoleń. To codzienne, świadome działania dorosłych mają największy wpływ na emocjonalny rozwój malucha. Poniżej przedstawiamy sprawdzone sposoby, które warto wprowadzać już od pierwszych lat życia:

1. Nazywaj emocje – swoje i dziecka
Pomóż dziecku zrozumieć, co czuje, używając prostego języka: „Widzę, że jesteś smutny, bo musimy już kończyć zabawę” albo „Ja też czasem czuję złość, kiedy coś nie idzie po mojej myśli”. Takie komunikaty uczą dziecko rozpoznawania emocji i pokazują, że są one naturalne.

2. Używaj książek i opowieści do rozmowy o emocjach
Wspólne czytanie to doskonała okazja do rozmów o uczuciach bohaterów, co rozwija empatię i zrozumienie perspektywy innych. Warto zadawać pytania: „Jak myślisz, dlaczego on się zezłościł?”, „Co ona może czuć w tej sytuacji?”.

3. Wprowadź rytuał „rozmowy o dniu”
Codzienna rozmowa o tym, co się wydarzyło, co sprawiło radość, a co było trudne, pomaga dziecku porządkować doświadczenia i uczy refleksji nad emocjami. Taki rytuał można wpleść np. podczas kolacji lub przed snem.

4. Ćwicz z dzieckiem proste techniki samoregulacji
Nauka głębokiego oddychania, „liczenia do dziesięciu” czy stosowanie zabaw sensorycznych (np. gniecenie plasteliny) pomaga dziecku radzić sobie z napięciem. Te metody warto wprowadzać nie tylko w trudnych momentach, ale również profilaktycznie – jako część codziennej rutyny.

5. Dawaj dobry przykład
Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację. Jeśli rodzic czy opiekun potrafi mówić o własnych emocjach, zachowuje spokój w stresujących sytuacjach i okazuje empatię wobec innych – dziecko z dużym prawdopodobieństwem przyswoi te wzorce.

6. Stwórz przestrzeń na przeżywanie emocji
Zamiast od razu „ratować” dziecko przed trudnymi uczuciami (np. szybko odwracać uwagę, gdy płacze), pozwól mu je przeżyć w bezpiecznym otoczeniu. Powiedz: „Widzę, że płaczesz. Jestem obok, kiedy będziesz gotowy, porozmawiamy”.

7. Wzmacniaj pozytywne zachowania emocjonalne
Zwracaj uwagę na chwile, kiedy dziecko okazuje empatię, pomaga innym czy mówi, co czuje. Proste zdanie: „Fajnie, że powiedziałeś, że jesteś zdenerwowany, zamiast krzyczeć” buduje pozytywne nawyki i wzmacnia poczucie sprawczości.

EMOCJE TO ŻYCIE

        Wspieranie rozwoju emocjonalnego dziecka to jedno z najważniejszych zadań opiekunów. To właśnie dzięki bezpiecznej więzi, opartej na zaufaniu i akceptacji, maluch uczy się, że emocje – zarówno te przyjemne, jak i trudne – są naturalną częścią życia. Świadome towarzyszenie dziecku  w przeżywaniu emocji daje mu solidne fundamenty do budowania empatii, odporności psychicznej  i zdrowych relacji w przyszłości. Warto przy tym pamiętać, że rodzice nie muszą być w tym procesie sami. Z pomocą przychodzi dziennik elektroniczny ELF EDU, który umożliwia regularny kontakt  z psychologiem dziecięcym i szybkie uzyskanie wsparcia w codziennych wyzwaniach wychowawczych. To praktyczne narzędzie, które łączy nowoczesną technologię z troską o dobrostan najmłodszych.

‍

BIBLIOGRAFIA

Annamalay S. D., Inteligencja emocjonalna u dzieci. 12 dniowy kurs dla rodziców, Warszawa, 2005.

Goleman D., Inteligencja emocjonalna, Poznań, 2023.

Inteligencja emocjonalna u malucha – jak ją rozwijać?, www.bambino.pl, (dostęp: 6.05.2025).

Leonel A., Inteligencja emocjonalna dla dzieci i młodzieży. Narzędzie dla rodziców i nauczycieli, e-book, 2024.

‍