Edukacja włączająca w przedszkolach i żłobkach

Wstęp

Edukacja włączająca (inkluzyjna) zakłada, że każde dziecko – niezależnie od stanu zdrowia i stopnia sprawności – ma prawo rozwijać się razem z rówieśnikami w najbliższym środowisku. Koncepcja ta wynika z Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób z niepełnosprawnościami, ratyfikowanej przez Polskę w 2012 r. Ostatnie lata przyniosły szereg zmian legislacyjnych, w tym rozporządzenie z grudnia 2024 r., które pozwoliło realizować nauczanie indywidualne na terenie przedszkola, a nie tylko w domu. Niniejszy artykuł przedstawia kluczowe akty prawne, obowiązki dyrektorów, źródła finansowania oraz procedury chroniące dzieci i rodziców przed dyskryminacją.

1. Podstawy prawne edukacji włączającej

• Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami z 19 lipca 2019 r. – nakłada na podmioty publiczne (w tym przedszkola samorządowe) obowiązek likwidacji barier architektonicznych, cyfrowych i organizacyjnych.

• Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 z 4 lutego 2011 r. – określa minimalny stosunek liczby opiekunów do dzieci (1 : 8 lub 1 : 5, gdy w grupie jest dziecko < 1 roku lub dziecko z niepełnosprawnością).

• Karta Nauczyciela (art. 42d) – w pełnym brzmieniu obowiązuje od 1 września 2024 r.; wprowadza minimalną łączną liczbę etatów nauczycieli-specjalistów (pedagog, pedagog specjalny, psycholog, logopeda, terapeuta pedagogiczny). Przy 51–100 wychowankach trzeba zapewnić 1,5 etatu specjalistów.

• Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia specjalnego – reguluje opracowanie Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego (IPET) i wczesne wspomaganie rozwoju.

• Rozporządzenie MEN z 6 grudnia 2024 r. zmieniające zasady nauczania indywidualnego – pozwala prowadzić takie zajęcia w budynku placówki, co ogranicza izolację społeczną dziecka.

2. Obowiązki dyrektora placówki

Zapewnienie dostępności architektonicznej

• brak progów przy wejściach, podjazdy lub windy, korytarze szer. ≥ 90 cm;

• co najmniej jedna dostosowana toaleta;

• możliwość wejścia z psem asystującym.

Zatrudnienie wyspecjalizowanej kadry

• od 1 września 2024 r. – łącznie 1,5 etatu nauczycieli-specjalistów przy 51–100 dziećmi.

• w żłobku dodatkowy opiekun, jeśli w grupie jest dziecko z niepełnosprawnością.

Organizacja indywidualnego wsparcia

• opracowanie IPET-u dla każdego dziecka z orzeczeniem;

• prowadzenie zajęć rewalidacyjnych i wczesnego wspomagania;

• od grudnia 2024 r. – możliwość realizacji nauczania indywidualnego w placówce.

Bezpieczeństwo i procedury kryzysowe

• ewakuacja uwzględniająca dzieci o ograniczonej mobilności;

• obowiązkowe ubezpieczenie NNW;

• okresowe szkolenia personelu z obsługi sprzętu wspomagającego.

3. Finansowanie dostosowań

• Subwencja oświatowa z wagą.

• Program „Aktywny Samorząd” PFRON.

• Fundusz Dostępności BGK – preferencyjne pożyczki na windy, podjazdy i modernizację sanitariatów.

• Dotacje gminne – wiele samorządów współfinansuje zatrudnienie „asystenta cienia” lub terapeutów integracji sensorycznej; warto śledzić lokalne regulaminy konkursów.

4. Rekrutacja i droga odwoławcza

1. Publikacja listy – w przedszkolu rodzic ma 3 dni na wystąpienie o uzasadnienie odmowy; w żłobku terminy określa statut placówki.

2. Odwołanie – w przedszkolu: 3 dni na odwołanie do dyrektora, następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego; w żłobku skarga trafia od razu do WSA.

3. Dokumenty – dołącza się orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (przedszkole) lub zaświadczenie lekarskie (żłobek).

Odmowa przyjęcia dziecka wyłącznie ze względu na niepełnosprawność narusza art. 32 Konstytucji RP (równość wobec prawa) i może zostać zgłoszona do Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka.

Zakończenie

Włączanie dzieci z niepełnosprawnościami do grup rówieśniczych w przedszkolach i żłobkach to nie tylko prawny obowiązek, lecz także inwestycja w spójność społeczną. Placówki, które systematycznie prowadzą audyty dostępności i łączą różne źródła finansowania, osiągają pełną zgodność z przepisami przy relatywnie niskich kosztach. Co ważne, skuteczne dostosowania zmniejszają ryzyko sporów sądowych i budują pozytywny wizerunek w społeczności lokalnej.

Bibliografia

1. Konwencja o prawach osób z niepełnosprawnościami, Dz.U. 2012 poz. 1169.

2. Rozporządzenie Ministra Edukacji z 6 grudnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie indywidualnego rocznego przygotowania przedszkolnego i nauczania indywidualnego, Dz.U. 2024 poz. 1714.

3. Ustawa z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, Dz.U. 2019 poz. 1696 ze zm.

4. Ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, t.j. Dz.U. 2024 poz. 338.

5. Karta Nauczyciela, art. 42d, t.j. Dz.U. 2024 poz. 986; art. 29 ustawy z 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2022 poz. 1116.

6. Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, Dz.U. 2017 poz. 1578.

7. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, komunikat „Aktywny Samorząd 2025 – maksymalne dofinansowanie 347 zł miesięcznie”, 20 I 2025.

8. Bank Gospodarstwa Krajowego, „Pożyczka z Funduszu Dostępności”, aktualizacja z 5 IV 2025.

9. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., art. 32.

‍