Bezpieczny powrót do domu: standardy i wyzwania w procedurach odbioru dzieci z przedszkola

Odbiór dziecka przez rodziców lub wskazanych pełnomocników stanowi kluczowy element

procedur bezpieczeństwa, wymagający od personelu placówki szczególnej uważności i

ścisłego przestrzegania zasad. Choć wydaje się to rutynową czynnością, kryje w sobie szereg

prawnych i organizacyjnych pułapek. Odpowiedzialność przedszkola za bezpieczeństwo

wychowanka kończy się bowiem dopiero w chwili fizycznego wydania dziecka osobie

uprawnionej. Jakie zasady powinny przyświecać tworzeniu procedur, aby chroniły one

zarówno dziecko, jak i personel?

‍

Podstawy prawne: Kto jest uprawniony do odbioru dziecka?

Kwestie związane z odbiorem dzieci z przedszkola powinny zostać uregulowane w statucie

placówki. Wynika to z przepisów prawa oświatowego, które nakładają na przedszkola

obowiązek określenia zasad zapewnienia dzieciom bezpieczeństwa podczas przyprowadzania

i odbierania. W statucie powinny znaleźć się m.in. postanowienia wskazujące, kto jest

uprawniony do odbioru dziecka oraz w jaki sposób rodzice mogą upoważnić do tej czynności

inne osoby. Domyślnie osobami uprawnionymi do odbioru dziecka są jego rodzice, o ile

posiadają pełną władzę rodzicielską. Uprawnienie to wynika bezpośrednio z obowiązku i

prawa sprawowania pieczy nad dzieckiem, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i

opiekuńczego (art. 95), i nie wymaga składania dodatkowych upoważnień. Problem pojawia

się w sytuacjach konfliktowych. Dyrektorzy przedszkoli czasem stają w obliczu próśb o

„niewydawanie dziecka drugiemu rodzicowi”. Należy jednak pamiętać, że bez

prawomocnego wyroku sądu ograniczającego lub zawieszającego władzę rodzicielską,

przedszkole nie ma podstaw prawnych do odmowy wydania dziecka jednemu z opiekunów

prawnych. Wszelkie ustalenia ustne czy pisemne oświadczenia rodziców o wzajemnej

niechęci są dla placówki nieistotne – liczy się wyłącznie stan prawny potwierdzony

dokumentacją sądową.

‍

‍

Pełnomocnictwo do odbioru dziecka – nie tylko formalność

Polskie prawo nie przewiduje jednolitego wzoru upoważnienia do odbioru dziecka z

przedszkola, dlatego każda placówka samodzielnie opracowuje zasady i wzory formularzy w

tym zakresie. Ważne jednak, aby dokument sporządzony był w formie pisemnej. System ten

pozostaje elastyczny – dopuszczalne są zarówno upoważnienia jednorazowe, terminowe, jak

i stałe, obejmujące cały okres edukacji przedszkolnej. Co istotne, rodzice mają prawo

wskazać jako osoby upoważnione zarówno członków rodziny, takich jak dziadkowie czy

rodzeństwo, jak i osoby niespokrewnione, np. znajomych, sąsiadów czy opiekunów dziecka.

Niezależnie jednak od przyjętej formy, dokument powinien umożliwiać jednoznaczną

identyfikację osoby odbierającej dziecko, w szczególności poprzez wskazanie jej danych

osobowych oraz numeru dokumentu tożsamości. Złożenie upoważnienia wywołuje istotne

skutki prawne w sferze odpowiedzialności cywilnej. Z chwilą przekazania dziecka osobie

wskazanej w prawidłowo sporządzonym i zweryfikowanym upoważnieniu odpowiedzialność

placówki za bezpieczeństwo wychowanka ustaje, a obowiązek pieczy nad dzieckiem

przechodzi na rodziców lub opiekunów prawnych. Oznacza to, że w przypadku zdarzeń

mających miejsce poza terenem przedszkola dyrektor ani nauczyciel nie ponoszą

odpowiedzialności, o ile wydanie dziecka nastąpiło zgodnie z obowiązującą procedurą.

‍

Dokument upoważniający do odbioru dziecka powinien w szczególności zawierać:

- Datę sporządzenia upoważnienia,

- Dokładne dane osoby upoważnionej, w tym imię, nazwisko oraz numer dokumentu

tożsamości, a także dane dziecka,

- Określenie okresu obowiązywania upoważnienia – jednorazowego, czasowego lub

stałego,

- Czytelny podpis rodziców/rodzica.

Należy również podkreślić, że nauczyciel ma nie tylko prawo, ale także obowiązek zażądania

okazania dokumentu tożsamości, zwłaszcza gdy dziecko odbiera osoba nieznana

pracownikom placówki.

‍

Odbiór dziecka przez osoby nieletnie: limity wieku i odpowiedzialność prawna

Częstym pytaniem kierowanym do dyrekcji jest to, czy starszy brat lub siostra mogą odebrać

przedszkolaka. Polskie prawo nie określa sztywnej granicy wieku „osoby zapewniającej pełne

bezpieczeństwo”, o której mówi Prawo oświatowe. Często przywołuje się tu Prawo o ruchu

drogowym, które pozwala dzieciom poniżej 7. roku życia poruszać się po drogach pod opieką

osoby mającej co najmniej 10 lat (art. 43 ust. 1). Praktyka oświatowa pokazuje, że

wewnętrzne regulaminy są zazwyczaj bardziej restrykcyjne niż przepisy ogólne. Placówki

często odwołują się do pojęcia ograniczonej zdolności do czynności prawnych, ustalając

minimalny wiek osoby odbierającej na poziomie 13 lub więcej, co ma stanowić dodatkowy

bufor bezpieczeństwa dla najmłodszych. Decyzja ta należy do dyrektora, który musi ocenić

ryzyko. Jeśli statut dopuszcza niepełnoletnie osoby, rodzice powinni podpisać oświadczenie,

że biorą pełną odpowiedzialność za bezpieczeństwo obojga dzieci w drodze do domu.

‍

Sytuacje kryzysowe: Kiedy nauczyciel musi powiedzieć „nie”

Najtrudniejszym momentem dla personelu jest sytuacja, w której po dziecko zgłasza się

osoba uprawniona, ale będąca w stanie uniemożliwiającym sprawowanie opieki (np. pod

wpływem alkoholu, środków odurzających lub wykazująca agresję).

Procedura w takim przypadku musi być jasna:

- Odmowa wydania dziecka: Dobro dziecka jest nadrzędne wobec praw rodzica.

- Kontakt z drugim opiekunem: Należy niezwłocznie wezwać drugą osobę uprawnioną.

- Powiadomienie służb: Jeśli sytuacja zagraża porządkowi lub nie ma kontaktu z

rodziną, nauczyciel ma obowiązek wezwać policję.

‍

Podsumowanie

Podsumowując, prawidłowe uregulowanie zasad odbioru dzieci z przedszkola ma kluczowe

znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa wychowanków, jak i dla ochrony prawnej placówki

oraz jej pracowników. Jasne procedury, odpowiednio przygotowana dokumentacja oraz

konsekwentne przestrzeganie zasad weryfikacji osób odbierających dziecko pozwalają

ograniczyć ryzyko nieporozumień i sytuacji konfliktowych. W praktyce coraz większą rolę

odgrywają również rozwiązania cyfrowe, które usprawniają obieg dokumentacji i

komunikację z rodzicami. W tym zakresie warto rozważyć korzystanie z ELF EDU®, czyli

elektronicznego dziennika wspierającego organizację pracy przedszkola, zarządzanie

dokumentacją oraz bieżący kontakt z opiekunami dzieci.

‍

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2023 r. poz.

1047)

2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (tj. Dz.U. z 2025 r. poz. 1043)

3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz.

2809)

‍